saborna crkva nevesinje

Saborni Hram je građen u periodu od 1879. do 1886. godine. Zanimljivo je da je na, početku građenja, to bila drvena crkvica koja se nalazila na mjestu sadašnjeg vojnog logora. Po molbi tadašnje vojne komande, crkvica je prenešena na mjesto gdje se sada nalazi kameno zdanje, 1880 godine, a u martu 1883. postavljeno je i zvono koje je nabavila crkvena opština od livnice zvona Jakova Cukrova iz Splita, koje je i sada u upotrebi i na kome je natpis: Pravoslavna crkva nevesinjska 1882, jer je u jesen te godine zvono poručeno.

 

U tom periodu, predsjednik opštine bio je Arso Govedarica. Gradnja kamene Crkve počela je u septembru 1885. godine, i završena 1887. godine, a osveštana je 15. avgusta 1887. godine od arhiepiskopa i mitropolita Ignjatija. Glavni neimar bio je Tomo Tomašević, čuveni serdar iz Sutorine, a njegov glavni pomoćnik Miloš (Vule) Tušun sa više zidara. Kamen od koga je crkva građena, nabavljan je iz „Ždrijela" u Bojištu.

U martu 1893. godine kupljen je Hristov grob, a 2. januara 1894. godine ikone u ikonostasu. U jesen 1901. godine urađen je ponovo plafon, a vojnik Marko Vebel živopisao je dvije Hristove freske na plafonu, koje su bile divan ukras hrama, te je crkva osvećena na Mitrovdan 1901. godine.

U ljeto 1922. godine izmijenjena je japija u zvoniku, zvonik temeljito popravljen, te krst i jabuka pod krstom, koji se srušio 1916. godine. Ovi radovi su završeni za sumu od 34.000 dinara. Crkva je osveštana na Pokrov Presvete Bogorodice 1922. godine od jereja Aćima Bratića, paroha fojničkog, uz sasluženje paroha nevesinjskog Vasilija Jovičića.

U ljeto 1931. godine izmijenjena je čitava krovna i plafonska konstrukcija crkve i oltara, kada su morale biti uništene i one dvije freske na plafonu, popravljeni prozori i hor, lakiran ikonostas i svi predmeti od drveta, molovani zidovi, oltar pokriven limom umjesto ploče. Za opravku je vladala takva sloga i požrtvovanost da je sa malo truda iskupljeno od prijatelja u državi, pismenim apelima i ličnim kupljenjem u ovom srezu, te u Sarajevu i Mostaru 50.000 dinara dobrovoljnog priloga, i hram osvećen u nedjelju, 2. novembra 1931. godine od protojereja Sava Bukvića, člana crkvenog suda, uz sasluženje Jefta Vujovića, paroha nevesinjskog.

saborna crkva detalj

Crkvena opština nevesinjska je 28. maja 1926. godine primila od Milana Vučkovića, rodom iz Miljevca, obrtnika u Branknanu (Južna Afrika), prilog za nabavku zvona. Naručena su i postavljena dva zvona iz livnice zvona Jakova Cukrova iz Splita. Na zvonima je izliven ovaj natpis: Ljeta Gospodnjeg 1926. darova hramu Voznesenija Hristova u Nevesinju Milan Vučković iz Miljevca za spomen svojim roditeljima Obrenu i Cvijeti umrlim 1903. godine i bratu Prodanu umrlom 1922. godine u 24. godini svoga mlađanog života.

U toku Drugog svjetskog rata crkva nije doživjela većih oštećenja od okupatora i ustaša. Svoje najveće gonjenje Crkva je doživjela poslije završetka Drugog svjetskog rata od novih komunističkih vlasti kojima ništa nije bilo sveto. Pošto su oduzeli sva građanska prava sveštenstvu i ugnjetavali vjerni narod, crkvu su pretvorili u skladište žita. No, vjerni narod se sa tim nije pomirio, tako da skladište žita u crkvi nije zaživjelo. Veliki broj vjernih se iskupio na Pokrov Presvete Bogorodice 1951. godine kada je u crkvi svetu arhijerejsku liturgiju služio episkop ZHiP g.Longin. Ovo je bila prva kanonska posjeta Crkvi nevesinjskoj jednog episkopa od posjete patrijarha srpskog g.Varnave 22. septembra 1933. godine. Veliki broj vjernog naroda se iskupio i prilikom svoje prve kanonske posjete Nevesinju novoizabranog Episkopa ZHiP g.Vladislava, na Pokrov Presvete Bogorodice 1960.godine.

Crkva je teško preživljavala vrijeme od Drugog svjetskog rata do poslednjeg otadžbinskog rata. Kako se narod počeo buditi, tako se i Crkva počela puniti, graditi i renovirati, pa je 1988. godine, u vrijeme sveštenika Radomira Brenja i Milenka Karana, na crkvi promijenjena krovna konstrukcija i ista pokrivena bakrom. Na Spasovdan 2000.godine završen je novi parohijski dom koji je počeo da se radi neposredno pred početak otadžbinskog rata.

U crkvi se čuvaju dijelovi moštiju svetog velikomučenika Dimitrija i novomučenika žitomislićkih. Uz dvadesetak vrijednijih knjiga iz druge polovine XIX vijeka izdvaja se Časoslov iz 1761. godine.